KUŞLARDA DIŞKI ANALİZİ İLE HASTALIK TANIMI

Bu Makalenin orijinali Almanca olarak 6/2001 sayılı Gefiederten Welt Dergisinde Sn. Dr. ALEXANDRA SCOPE (Viyana-Avusturya) tarafından yayımlanmıştır.

Dilimize çeviri ve Türkçe Web düzenlemesi : Bülent Öztop

*****************************************************************************************

Kuş dışkısının dikkatli kontrolü bir çok hastalığın teşhisinde faydalıdır.Titiz bir kontrol sonucu bir sıra problem daha başlangıç evresinde tanımlanabilir.Dr. Scope çeşitli kroki ve fotoğraflar ile makalesinde bu tanımlamaların nasıl yapılacağını ayrıntılı bir şekilde açıklamaktadır.

Dışkıdaki değişiklerin daha kolay anlaşılabilmesi için kuş anatomisindeki sindirim ve üriner sistemlerinin ve özelliklerinin tanınması gereklidir.

Bir çok kuş türünün yemek borularının sonunda ,kursak olarak tanımlanan, torba şeklindeki yem deposu bulunmaktadır.Yutulan yemler burada sadece ıslatılarak yumuşatılmaktadır.Besinler buradan iki bölümden oluşan kuş midesinin salgı bölümüne geçerler.Salgı midesinde besinlere gerekli salgılar (Tuzruhu,Pepsin vs.) eklenip ,oluşan lapa Taşlık olarak tanımlanan ikinci bölüme iletilir.Güçlü kaslardan oluşan bu bölümde besinler küçük taş parçaları yardımı ile iyice öğütülüp mideden ince bağırsağın birinci bölümüne ulaşırlar.Bu bölümde yağlar ve Nişastanın sindirimi için çok önemli olan Pankreas salgısı besinlere katılır.Kuş bağırsağı oldukça kısa olduğundan besinlerin geçiş süreci de oldukça kısadır.Bağırsağın sonunda idrar ve cinsel organ kanalları makatta birleşir.Bu birleşmenin sonucu olarak kuşlarda diğer hayvanlar gibi idrar ve dışkı atımını ayrı yollardan değil sadece makattan gerçekleşmektedir.Belirtilmesi gereken diğer önemli bir ayrıntı ise,kuşların idrar keselerinin olmayışıdır.Bunun sonucu olarak kuşlar idrarlarını konsantre idrar asidi (üre) olarak bırakırlar.Sonuç olarak kuş dışkısı aşağıdaki Bileşenlerden oluşmaktadır :

Dışkı :kahverengimsi-yeşilimsi ,uzun ve orta kıvamda kitle

İdrar :1.İdrar asidi Kristalleri:beyaz veya sarı beyaz 2.İdrar sıvısı :renksiz ,şeffaf sıvı

Dışkıların miktarı ,rengi ve niteliği çeşitli etkenlerden dolayı değişebilir.

Örneğin -sağlıklı bir kuşta : kuşun türü,alınan yem türü ve miktarı,üreme etkinliği

-hasta bir kuşta : Enfeksiyonlar,Parazitler,zehirlenmeler,Karaciğer-Böbrek vePankreas problemleri ve yanlış beslenme

BAZI TİPİK DEĞİŞİKLİKLER VE OLASI NEDENLERİ

1-DIŞKIDAKİ DEĞİŞİMLER

Renk değişiklikleri :sağlıklı kuşlarda -boyar madde ihtiva eden gıdalar,mamalar,meyveler değişikliğe yol açabilir

Bariz bir şekilde koyu veya kırmızımsı dışkı :

Kanın dışkıya karışması sonucu oluşur.Eğer kanama üst sindirim yolunda ise kan bağırsak geçişinde sindirildiğinden dışkı rengi koyu kahve rengindedir.Şayet kanama alt sindirim sisteminde ise dışkı rengi kırmızı veya koyu kırmızı olabilir.

Olası nedenleri:

Yaralanmalar,ağır Bakteri enfeksiyonları,,iç Parazitler (örn..Koksidler),zehirlenmeler (örn.ağır Metal zehirlenmeleri)

.

Sarımsı veya yeşilimsi :

Karaciğer rahatsızlıklarında Safra salgısı sonucu oluşur.

Olası nedenleri :

Bakteri,Virüs ve Parazitler sonucu oluşan enfeksiyonlar.Zehirlenme sonucu oluşan Karaciğer hasarlarında da benzer renklenmeler oluşabilir.

Gri –kahverengi ve oldukça hacimli :

Ağır Pankreas rahatsızlıklarından etkilenen yağ ve nişasta sindirimi bu görünümün başlıca nedenidir.

A-sağlıklı kuşta: yem değişikliğinde,aşırı mama,sebze ve meyve tüketimi sonucu oluşur.

B-gerçek ishal durumunda : dışkı oranı şekilsiz ,köpüklü ve kötü kokuludur.Çoğu zaman renkler doygun yeşil ve sarımsı tonlardadır.

Nedenleri :Bakteri,Virüs,Mantar ve Parazit enfeksiyonları

İç Parazitler:

Ciddi Parazit salgınlarında (Tenya,Halkalı Solucan vs.) ve özellikle ilaçlanma sonrası bu Parazitler dışkı üzerinde çıplak gözle görülebilir.Diğer durumlarda bu canlıların ve yumurtalarının tespit edilebilmesi ancak Mikroskop altında mümkün olabilmektedir.

Dışkıda sindirilmemiş taneler :

Bu durum kursak veya midede çok ciddi bir rahatsızlığın belirtisidir.Bu rahatsızlığa maruz kalan kuşlar anormal derecede yem tüketmelerine rağmen kısa sürede zayıflar ve halsiz düşerler.
Olası nedenleri :Papağanlarda –bir Virüs sayesinde meydana gelen ve tedavisi mümkün olmayan Neurogene Midedelatasyonu hastalığı.Muhabbet ve diğer kuşlarda -Megabakteri,Mantar enfeksiyonları

2. İDRARDAKİ DEĞİŞİMLER

Aşırı sıvı dışkılamada dışkı adeta bir sıvı üzerideymiş gibi görünür.Genelde dışkı üzerindeki beyaz idrar asidi bu durumda yoktur.

Nedenleri :

Sağlıklı kuşta-aşırı sıcaktan dolayı fazla su içme,meyve ,sebze,tüketimi sonrası ve yumurtlama döneminde normal bir durumdur.

Hasta kuşta– hastalık sonucu Böbreklerin idrarı konsantre edememesi vücutta aşırı su kaybına ve kanın yoğunlaşmasına yol açar.Bunun sonucu olarak kuşta aşırı su tüketimi gözlenebilir.
Olası nedenleri: bakteriyel bir Böbrek enfeksiyonu,zehirlenme sonucu ortaya çıkan Böbrek hasarları,Hormon bozuklukları.
Diabet: kuşlarda ender görülse de ,çeşitli şeker hastalıkları aşırı su tüketimine yol açar buna bağlı olarak ta sıvı atımı o oranda artar.

Renk değişimi:dışkıda olduğu gibi idrarda da Karaciğer problemleri yeşilimsi ve sarımsı renklerle kendini belli eder.İdrar yollarında olası bir kanama pembemsi ve kırmızımsı renklerle belli olur.Dışkı oranı cok az veya hiç olmayabilir.

Hastalıklı kuşta-gaga yapısında veya gaga boşluğunda olan değişiklikler,yaralanmalar,Mantar ve Trichomonadlar.

Tamamen yem yiyememe-çeşitli hastalıklar iştahsızlığa neden olabilir,aynı şekilde gaga ve boğazda oluşan yaralar da yem reddine yol açar.

Sağlıklı kuşta –kuş uzun süre aç kaldığında veya sabah ilk yemi yemeden önce salgılanan bu dışkı normaldir.

Hastalıklı kuşta-gaga yapısında veya gaga boşluğunda olan değişiklikler,yaralanmalar,Mantar ve Trichomonadlar.

Tamamen yem yiyememe-çeşitli hastalıklar iştahsızlığa neden olabilir,aynı şekilde gaga ve boğazda oluşan yaralar da yem reddine yol açar.

Yem yenildikten sonra kusma-Kursak iltahabında,yaralanma ve Bakteri enfeksiyonu sonucu oluşur.

Bağırsak tıkanmaları-Midedilatasyonu,yabancı cisim yutma,Tümör veya yumurta sıkışma durumlarında oluşur.

Kabız-kuşlarda ender de olsa kabız da dışkının az salgılanmasına yol açar.

Dışkı üzerindeki beyaz idrar asidinin aşırı miktarda artması Gut hastalığının belirtisi olabilir.Gut hastalığı idrar asitlerinin organlarda yığılması sonucu ortaya çıkan ağrılı bir hastalıktır.Yanlış beslenme veya Böbrek hasarları sonucu oluşan bu hastalık özellikle eklemlerde oluşturduğu yumrulardan tanınır.

DIŞKI VE İDRARIN KAFES ZEMİNİNDE DAĞILIMI

Sağlıklı kuşlar gün içinde sürekli hareket halinde olduklarından dışkıları da zeminde dağılırlar.Olası dışkı yığılmaları kuşların hareketinin azaldığını ve rahatsızlıkların başlangıcını belirtebilir.



-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Gece ise olay tam tersine gelişir.Kuş rahat,parazitler tarafından rahatsız edilmeden,uyumuş ise dışkı tek noktada toplanır.Aksi durumda dışkı dağınık olur.Bu yöntemle kuşların geceyi nasıl geçirdiğini çok kolay anlayabiliriz.